یک آزمایش خون ممکن است بتواند بهسرعت خونریزی مغزی را از سکتههای ناشی از لخته تشخیص دهد، حتی پیش از آنکه فرد مبتلا به علائم سکته به اورژانس برسد. این یافته بر اساس یک مطالعه مقدماتی است که قرار است در کنفرانس بینالمللی سکته مغزی انجمن سکته مغزی آمریکا ۲۰۲۵ ارائه شود. این کنفرانس که از ۵ تا ۷ فوریه ۲۰۲۵ در لسآنجلس برگزار میشود، یکی از مهمترین گردهماییهای جهانی برای پژوهشگران و پزشکان فعال در حوزه سکته مغزی و سلامت مغز است.
به گزارش بخش اورژانس رسانه اخبار پزشکی مدنا، هرچه زمان بیشتری از بروز سکته بگذرد بدون آنکه بیمار تشخیص و درمان مناسب دریافت کند، میزان آسیب غیرقابلبرگشت به بافت مغزی بیشتر شده و در نتیجه پیامدهای سکته وخیمتر خواهد شد. با این حال حتی در مواردی که علائم بیمار نشاندهنده سکته مغزی است، ضروری است که پیش از شروع درمان، مشخص شود که سکته از نوع هموراژیک (ناشی از خونریزی) است یا ایسکمیک (ناشی از لخته خون). این کار معمولاً از طریق تصویربرداری مغزی انجام میشود، اما روند انجام آن ممکن است ساعتها طول بکشد؛ زیرا ابتدا بیمار باید پایدار شود، به اورژانس منتقل شود و سپس برای اسکن مغزی به بخش رادیولوژی برود، در حالی که در این مدت، سلولهای مغزی در حال مرگ هستند.
تشخیص صحیح نوع سکته حیاتی است، زیرا این دو نوع سکته به درمانهای کاملاً متضادی نیاز دارند. در سکته ایسکمیک، باید رگ مسدودشده را با داروهای حلکننده لخته یا روشهای فیزیکی باز کرد، اما در سکته هموراژیک، لازم است فشار خون بیمار کاهش یابد و اثر داروهای رقیقکننده خون (در صورتی که بیمار مصرف کرده باشد) معکوس شود.
دکتر لاو پریت کالرا، نویسنده اصلی این مطالعه و متخصص مغز و اعصاب در بیمارستان RKH کلینیکوم لودویگسبورگ آلمان، به همراه همکارانش بررسی کردند که آیا میتوان از سطح پروتئین اسیدی فیبریلی گلیال (GFAP) در خون برای تشخیص سریع نوع سکته استفاده کرد یا نه. GFAP یک پروتئین اختصاصی مغز است که در هنگام آسیب یا تخریب سلولهای مغزی وارد جریان خون میشود و در حال حاضر برای ارزیابی آسیبهای تروماتیک مغزی مورد استفاده قرار میگیرد.
در مطالعهای موازی که در سال ۲۰۲۴ منتشر شد، کالرا و همکارانش دریافتند که سطح GFAP میتواند بهسرعت بیماران مبتلا به سکته هموراژیک را در میان بیماران بیهوش و واکنشناپذیر شناسایی کند. در مطالعه حاضر، محققان بررسی کردند که آیا میتوان از سطح GFAP برای تمایز بین سکته هموراژیک (ناشی از خونریزی) و سکته ایسکمیک (ناشی از لخته خون) و همچنین شرایطی که علائمی مشابه سکته دارند (مانند تشنج یا میگرن) استفاده کرد یا خیر. برای این ارزیابی، نمونههای خون پیش از رسیدن بیمار به بیمارستان و توسط تیم آمبولانس اورژانس جمعآوری شد.
نتایج این تحلیل نشان داد که سطح GFAP در بیماران به شکل زیر بود:
- تقریباً ۷ برابر بالاتر در بیماران مبتلا به سکته هموراژیک نسبت به بیماران دچار سکته ایسکمیک (۲۰۸ پیکوگرم بر میلیلیتر در برابر ۳۰ پیکوگرم بر میلیلیتر).
- بیش از ۴ برابر بالاتر در بیماران مبتلا به سکته هموراژیک نسبت به بیمارانی که دچار سکته نشده بودند اما علائم مشابه داشتند (۲۰۸ پیکوگرم بر میلیلیتر در برابر ۴۸ پیکوگرم بر میلیلیتر).
- امکان رد احتمال سکته هموراژیک در بیمارانی که دارای علائم عصبی متوسط تا شدید بودند، اما سطح GFAP کمتر از ۳۰ پیکوگرم بر میلیلیتر داشتند.
- تشخیص سکته هموراژیک با دقت ۹۰ تا ۹۵ درصد در صورت استفاده از نقاط برش سنی. در این روش، بیماران به سه گروه سنی تقسیم شدند: زیر ۷۲ سال، بین ۷۲ تا ۸۳ سال و بالای ۸۳ سال. جالب اینجاست که نقطه برش در گروه زیر ۷۲ سال بسیار پایین بود.
- سطح بالاتر GFAP در بیماران مبتلا به سکته هموراژیک که داروهای رقیقکننده خون مصرف میکردند، نسبت به بیمارانی که این داروها را مصرف نمیکردند.
دکتر کالرا گفت: «من شخصاً از میزان بسیار بالای GFAP در بیمارانی که خونریزی مغزی ناشی از مصرف داروهای رقیقکننده خون داشتند، شگفتزده شدم. همچنین این موضوع که در بیماران با سکته حاد متوسط یا شدید، سکته هموراژیک در تمامی مواردی که GFAP کمتر از ۳۰ پیکوگرم بر میلیلیتر داشت، رد میشد، برایم جالب بود.»
اگر مطالعات بزرگتر نتایج این تحقیق را تأیید کنند، اندازهگیری زودهنگام GFAP میتواند شیوه درمان بیماران با علائم سکته را تغییر دهد. کالرا توضیح داد: «درمانهایی مانند کاهش فشار خون و معکوس کردن اثر داروهای رقیقکننده خون میتوانند در محیط پیشبیمارستانی انجام شوند، که میتواند باعث تغییرات اساسی در روند درمان سکته مغزی شود. حتی ممکن است در آینده داروهای ضد انعقاد خون یا درمانهای حلکننده لخته نیز پیش از رسیدن بیمار به بیمارستان تجویز شوند.»
با این حال، یکی از محدودیتهای این روش این است که نیاز به یک مرحله سانتریفیوژ دارد (فرآیندی که اجزای خون را از هم جدا میکند). علاوه بر این، سطح GFAP با افزایش سن افزایش مییابد، که میتواند منجر به خطا در تشخیص سکتههای کوچکتر یا اشتباه گرفتن آنها با سکتههای ایسکمیک در بیماران مسنتر شود.
دکتر لوئیز دی. مککالو، کارشناس داوطلب انجمن قلب آمریکا و رئیس بخش مغز و اعصاب در بیمارستان مموریال هرمان تگزاس، که در این مطالعه مشارکت نداشته است، گفت: «این مطالعه نشان میدهد که سطح GFAP، بهعنوان یک نشانگر آسیب مغزی، در بیماران مبتلا به خونریزی مغزی بالاتر از بیمارانی است که سکته آنها ناشی از لخته خون است. این یافته نشان میدهد که GFAP میتواند بهعنوان یک آزمایش کاربردی در محیط پیشبیمارستانی برای ارزیابی آسیبهای مغزی مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، تعداد شرکتکنندگان در این مطالعه نسبتاً کم بود و برای آنکه این آزمایش مؤثر باشد، هم نمونه خون بیمار و هم دستگاه تحلیل GFAP باید بهعنوان یک آزمایش قابلاستفاده در محل در دسترس باشد. در حال حاضر، اکثر آمبولانسها و خدمات اورژانس پزشکی به این آزمایش خون دسترسی ندارند.»
این پژوهش شامل ۳۵۳ بیمار بود که به اورژانس بیمارستان RKH لودویگسبورگ آلمان مراجعه کردند. میانگین سنی بیماران ۷۵ سال بود و ۴۷ درصد آنها زن بودند. بیمارانی که در سه ماه گذشته دچار سکته، آسیب تروماتیک مغزی یا تومور مغزی شده بودند، از مطالعه حذف شدند. نتایج تصویربرداری مغزی نشان داد که ۷۶ بیمار دچار سکته هموراژیک بودند، ۲۵۸ بیمار دچار سکته ایسکمیک بودند، و ۱۹ بیمار علائمی مشابه سکته داشتند اما دچار سکته مغزی نشده بودند. سطوح GFAP بر اساس تشخیص نهایی بیمار در هنگام ترخیص از بیمارستان مقایسه شد.
