افرادی که تلوومرهای کوتاهتری در انتهای کروموزومهای خود دارند (که به آنها تلوومر گفته میشود)، ممکن است بیشتر در معرض ابتلا به بیماریهای مغزی مرتبط با پیری مانند سکته مغزی، دمانس و افسردگی در سنین بالاتر (که معمولاً در سن 60 سال یا بالاتر تشخیص داده میشود) قرار گیرند.
به گزارش بخش مغز و اعصاب رسانه اخبار پزشکی مدنا، این مطلب در یک مطالعه مقدماتی که در کنفرانس بینالمللی سکته مغزی انجمن سکته مغزی آمریکا در سال 2025 ارائه خواهد شد، مطرح شده است. این نشست از 5 تا 7 فوریه 2025 در لسآنجلس برگزار میشود و یک نشست جهانی پیشگام برای محققان و پزشکان است که به علم سکته مغزی و سلامت مغز اختصاص دارد.
طول تلوومرهای لوکوسیت (که طول تلوومرها در سلولهای سفید خون را منعکس میکند) به عنوان یک نشانگر شناخته شده برای پیری بیولوژیکی محسوب میشود. تلوومرها به طور تدریجی با افزایش سن کوتاه میشوند و توانایی خود را در محافظت از مواد ژنتیکی کروموزومها کاهش میدهند، که به پیری سلولی و افزایش حساسیت به بیماریهای مرتبط با پیری منجر میشود. طول تلوومرها تحت تأثیر عواملی قرار دارد که تغییرناپذیر هستند، از جمله ژنتیک، نسل و جنسیت، و همچنین عوامل قابل تغییر مانند انتخابهای سبک زندگی و استرسهای محیطی، از جمله آلودگی.
تاما ن. کیمبال، م.د، پژوهشگر پسادکتری در مرکز سلامت مغز هنری و آلیسون مککینس، بیمارستان عمومی ماساچوست، بوستون گفت: «هیچ مطالعهای تاکنون تأثیر طول تلوومرهای لوکوسیت بر یک نتیجه ترکیبی از بیماریهای مغزی مرتبط با پیری که شامل سکته مغزی، دمانس و افسردگی در سنین بالا میشود، بررسی نکرده است. این سه بیماری به بیماری عروق مغزی کوچک مربوط میشوند که با پیری و انباشت عوامل خطر عروقی در ارتباط است.»
مطالعه حاضر از دادههای بیش از 356,000 شرکتکننده در بیوبانک بزرگ بریتانیا استفاده میکند تا به سه سوال پاسخ دهد. هنگامی که شرکتکنندگان برای این مطالعه بین سالهای 2006 و 2010 جذب شدند، نمونههای خون برای تحلیل طول تلوومرهای لوکوسیت تهیه کردند. همچنین، آنها ارزیابی امتیاز مراقبت از مغز را انجام دادند، ابزاری که برای کمیتسنجی عوامل قابل تغییر مانند عوامل جسمانی، انتخابهای سبک زندگی و تعاملات اجتماعی طراحی شده است. شرکتکنندگان به مدت متوسط 12 سال تحت پیگیری بودند تا بروز سکته مغزی، دمانس یا افسردگی در سنین بالا را رصد کنند.
پس از تحلیل اینکه آیا تلوومرهای کوتاهتر لوکوسیت با سکته مغزی، دمانس و افسردگی در سنین بالا به طور جداگانه و به عنوان یک نتیجه ترکیبی ارتباط دارند، تحلیل نشان داد:
- نسبت به شرکتکنندگانی که تلوومرهای لوکوسیت طولانیتری داشتند، افرادی که کوتاهترین طول تلوومرهای لوکوسیت را داشتند، 8% خطر بالاتری برای سکته مغزی، 19% خطر بالاتری برای دمانس و 14% خطر بالاتری برای افسردگی در سنین بالا داشتند.
- به طور کلی، نسبت به شرکتکنندگان با تلوومرهای لوکوسیت طولانیتر، افرادی که کوتاهترین طول تلوومرهای لوکوسیت را داشتند، 11% خطر بالاتری برای ابتلا به حداقل یکی از بیماریهای مغزی مرتبط با پیری که در این مطالعه بررسی شده است، داشتند.
کیمبال گفت: «در یک محیط بالینی، طول تلوومرهای لوکوسیت میتواند به شناسایی افرادی که نیاز به نظارت یا اقدامات پیشگیرانه بیشتری دارند، کمک کند. همچنین میتواند به هدایت مداخلات شخصیسازی شده، از جمله تنظیمات سبک زندگی و رویکردهای درمانی برای بهبود سلامت کلی، کمک کند. با این حال، با توجه به اینکه شواهد مربوط به ارتباط طول تلوومرهای لوکوسیت با خطر سکته مغزی هنوز کاوشی است، در حال حاضر پیشنهاد نمیشود که اندازهگیری طول تلوومرهای لوکوسیت به عنوان یک روش استاندارد استفاده شود.»
با استفاده از یک روش آماری که به شناسایی علّیت احتمالی در رابطه بین قرار گرفتن در معرض عوامل خطر و نتایج سلامت کمک میکند، محققان میتوانند به طور دقیقتری تعیین کنند که چگونه برخی عوامل خطر ممکن است به شرایط سلامت منجر شوند. این مطالعه شواهدی پیدا نکرد که طول تلوومرهای لوکوسیت ممکن است باعث سکته مغزی، دمانس یا افسردگی در سنین بالا شود.
کیمبال گفت: «یافتههای ما نشان میدهند که در حالی که طول تلوومرهای لوکوسیت ممکن است یک نشانگر شناختهشده از پیری بیولوژیکی باشد، اما به طور مستقیم باعث این بیماریهای مرتبط با پیری نمیشود. در عوض، طول تلوومرهای لوکوسیت ممکن است بیشتر به عنوان یک نشانگر بازتابی از فرایندهای بیولوژیکی و استرسهای سلولی که پیش از این بیماریهای مرتبط با پیری رخ میدهند، عمل کند.»
پس از بررسی اینکه آیا رفتارهای سالم میتوانند تأثیراتی بر ارتباط بین طول تلوومرهای لوکوسیت و بیماریهای مغزی مرتبط با پیری داشته باشند، تحلیل همچنین نشان داد:
- در افرادی که امتیاز مراقبت از مغز پایینتری دارند/پروفایل عوامل خطر قابل تغییر کمتری دارند، تلوومرهای کوتاهتر لوکوسیت به طور قابل توجهی (11%) خطر سکته مغزی، دمانس و افسردگی در سنین بالا را به عنوان یک نتیجه ترکیبی افزایش دادند.
- برعکس، در میان افرادی که امتیاز مراقبت از مغز بالاتری داشتند، که نشاندهنده انتخابهای سبک زندگی سالمتر است، تلوومرهای کوتاهتر لوکوسیت ارتباطی با افزایش خطر بیماریهای مغزی مرتبط با پیری نداشتند.
کیمبال گفت: «این نشان میدهد که اتخاذ سبکهای زندگی سالمتر و بهبود پروفایل عوامل خطر قابل تغییر ممکن است تأثیرات منفی تلوومرهای کوتاهتر لوکوسیت را کاهش دهد. به طور خلاصه، هیچگاه دیر نیست که شروع به مراقبت بهتر از مغز خود کنید.» برای درک بهتر دینامیکهای طول تلوومرهای لوکوسیت در طول زمان، نحوه تعامل آن با عوامل خطر مختلف و چگونگی استفاده از آن در استراتژیهای مراقبت شخصی، تحقیقات بیشتر و مطالعات طولانیمدت لازم است.
کیمبال گفت: «به جای تمرکز بر توسعه داروهای درمانی برای تغییر مستقیم طول تلوومرها که ممکن است خطرات احتمالی داشته باشد یک رویکرد جامع که بر عوامل سبک زندگی قابل تغییر متمرکز باشد، ممکن است استراتژی امیدوارکنندهای برای ارتقاء پیری سالمتر و کاهش خطر این بیماریها ارائه دهد.»
مطالعه دارای محدودیتهایی است. این مطالعه فقط بر روی افراد با نسل اروپایی متمرکز بوده است، بنابراین نتایج ممکن است قابل تعمیم به دیگر جمعیتها نباشد. طول تلوومرهای لوکوسیت و امتیاز مراقبت از مغز در ابتدای مطالعه اندازهگیری شدهاند، بنابراین محققان نتواستند تغییرات طولی آنها را تحلیل کنند. در حالی که طول تلوومرهای لوکوسیت یک نشانگر طول تلوومر کلی است و به طور فزایندهای به عنوان یک نشانگر پیری سلولی نامطلوب پذیرفته شده است، ممکن است نمایانگر طول تلوومر در سلولهای غیر از سلولهای سفید خون نباشد.
کاستانتینو ایدهکولا، M.D.، FAHA، مدیر و رئیس موسسه تحقیقات مغز و ذهن فیل فامیلی و استاد نورولوژی در دانشکده پزشکی ویل کرنل، نیویورک، گفت: «این مطالعه نشان میدهد که فرایند پیری مستقیماً بر خطر بیماریهای عمده مغزی مرتبط با پیری تأثیر میگذارد، بهطور نسبتاً مستقل از دیگر عوامل خطر. در حالی که ارتباط بین پیری و سکته مغزی، دمانس و افسردگی در سنین بالا به خوبی ثابت شده است، این یافته که کوتاه شدن تلوومرها در سلولهای سفید خون میتواند نشانهای از پیری باشد، تأثیرات بالینی قابل توجهی برای ارزیابی خطرات و پیشبینی نتایج سلامت دارد.» ایدهکولا در این مطالعه شرکت نداشته است.
تحلیل شامل بیش از 356,000 شرکتکننده (میانگین سن 56 سال در آغاز مطالعه، 46% مرد) در بیوبانک بریتانیا بود که یک مطالعه بزرگ مقیاس مبتنی بر جمعیت است که بیش از نیم میلیون شرکتکننده داوطلب را از 22 مرکز در بریتانیا جذب کرده است. طول تلوومرهای لوکوسیت (یک نشانگر پیشنهادی برای سن بیولوژیکی) در هنگام ثبتنام اندازهگیری شد. از آنجا که طول تلوومرهای لوکوسیت با ژنتیک و نسل ارتباط دارد، افرادی که نسل آنها غیر از اروپایی بوده و کسانی که اقوام خونی با دیگر شرکتکنندگان داشتند، از مطالعه حذف شدند.
شرکتکنندگان بین سالهای 2006 و 2010 در بیوبانک ثبتنام شدند که در این دوره پرسشنامههای دقیق اولیه، اندازهگیریهای جسمانی و ارزیابیهای زیستپزشکی انجام شد. این اطلاعات برای ارزیابی طول تلوومرهای لوکوسیت و محاسبه امتیاز مراقبت از مغز استفاده شد. این مقیاس 19 امتیازی شامل عواملی است که قابل تغییر هستند (مانند فشار خون)، عوامل سبک زندگی (مانند رژیم غذایی و ورزش) و عوامل اجتماعی/احساسی (مانند استرس و قدرت روابط اجتماعی) مرتبط با سلامت مغز است. هیچ یک از شرکتکنندگان در ابتدای مطالعه تشخیص سکته مغزی، دمانس یا افسردگی در سنین بالا نداشتند.
با استفاده از پایگاههای داده بهداشتی ملی و ارزیابیهای پزشکی دورهای، شرکتکنندگان به مدت 12 سال به طور میانگین برای تشخیص سکته مغزی، دمانس یا افسردگی در سنین بالا پیگیری شدند. برای ارزیابی ارتباط طول تلوومرهای لوکوسیت با تشخیصها، اندازهگیریهای طول تلوومرهای لوکوسیت به سه دسته کوتاهترین، میانهای و بلندترین تقسیم شد. محققان از یک روش آماری به نام تصادفیسازی مندلین برای بررسی اینکه آیا ارتباط علّی میان طول تلوومرهای لوکوسیت و این بیماریهای مغزی مرتبط با پیری وجود دارد، استفاده کردند.
