استرس مادر میتواند اثرات اپیژنتیکی بر ژنهای جفت مرتبط با کورتیزول، هورمونی ضروری برای رشد جنین، برجای بگذارد و این تغییرات ممکن است از همان مراحل اولیه بر رشد نوزاد تأثیر بگذارد. این مطالعه نشان میدهد که سلامت روانی مادر در دوران بارداری نه تنها برای خود او اهمیت دارد، بلکه میتواند بر سلامت آینده نوزاد نیز اثرگذار باشد.
به گزارش بخش طب زنان رسانه اخبار پزشکی مدنا، این پژوهش به سرپرستی لوردس فانیاناس، استاد دانشکده زیستشناسی و مؤسسه زیستپزشکی (IBUB) دانشگاه بارسلونا و سرپرست گروه مرکز تحقیقات زیستپزشکی شبکهای در زمینه سلامت روان (CIBERSAM) انجام شده است. الیزابت بیندر از مؤسسه روانپزشکی ماکس پلانک در مونیخ (آلمان) نیز از دیگر نویسندگان این پژوهش است. این مقاله با همکاری مرکز تحقیقات زیستپزشکی شبکهای در زمینه بیماریهای نادر (CIBERER) و همچنین متخصصانی مانند الیسندا ایشارک و فاطیما کریسپی تهیه شده که پژوهشگران CIBERER و دانشکده پزشکی و علوم سلامت دانشگاه بارسلونا، BCNatal (IRSJD و بیمارستان کلینیک – IDIBAPS) هستند.
جفت یک اندام حیاتی در دوران بارداری محسوب میشود، زیرا علاوه بر تأمین اکسیژن و مواد مغذی برای جنین، به عوامل مختلفی از جمله استرس مادر نیز واکنش نشان داده و به جنین در تطبیق با محیط کمک میکند. با این حال، سازوکارهای دقیق تنظیم جفت در برابر این عوامل استرسزا و تأثیر آن بر رشد جنین هنوز بهطور کامل بررسی نشده است.
تیم تحقیقاتی مشاهده کرده است که استرس مادر ممکن است نشانههای اپیژنتیکی بر برخی از ژنهای جفت برجای بگذارد. این تغییرات اپیژنتیکی ساختار ژنتیکی را تغییر نمیدهند، اما عملکرد آن را دگرگون میکنند. این مطالعه نشان داده است که این تغییرات در ژنهای مرتبط با تنظیم کورتیزول، که هورمونی کلیدی در واکنش بدن به استرس محسوب میشود، رخ میدهند.
این مطالعه آزمایشی که با حمایت مالی یک پروژه درونسازمانی CIBERSAM انجام شده، شامل ۴۵ زن باردار سالم بود که برای اولین بار تجربه بارداری را داشتند. در طول بارداری، میزان کورتیزول و علائم افسردگی این زنان اندازهگیری شد و پس از زایمان، جفتهای آنها مورد بررسی قرار گرفت. همچنین، در هفت هفتگی، رشد عصبی نوزادان با استفاده از یک آزمون تخصصی (آزمون NBAS برازلتون) ارزیابی شد.
محققان در این پژوهش از یک تکنیک پیشرفته توالییابی استفاده کردند که امکان بررسی تغییرات اپیژنتیکی در بخشهای وسیعی از DNA را فراهم میکند. این روش، دیدگاه دقیقی از واکنش جفت به استرس مادر ارائه داده و تغییراتی را در ژنهای کلیدی مرتبط با تنظیم کورتیزول، مانند HSD11B2، NR3C1 و FKBP5، شناسایی کرده است. یافتهها نشان میدهند که استرس مادر، بهویژه در اوایل بارداری، ممکن است موجب تغییرات در این ژنها شود که میتواند رشد جنین و سلامت آینده نوزاد را تحت تأثیر قرار دهد.
آگوئدا کاسترو، نویسنده اصلی این پژوهش و محقق CIBERSAM در دانشگاه بارسلونا، تأکید میکند: «این مطالعه اهمیت مراقبت از سلامت روانی مادران را از ابتدای بارداری برجسته میکند، چرا که استرس ممکن است از طریق سازوکارهای اپیژنتیکی، اثری بیولوژیکی بر رشد نوزاد برجای بگذارد. این فرآیندی است که ما تازه در حال درک آن هستیم.»
مؤسسه IBUB این مقاله را به عنوان بهترین انتشار علمی ماه نوامبر ۲۰۲۴ انتخاب کرده است، زیرا رویکرد نوآورانهای به سلامت روانی و بارداری ارائه میدهد. اگرچه این مطالعه در مقیاس کوچک انجام شده، اما یافتههای آن درهای تازهای را برای تحقیقات آینده و همچنین مداخلات احتمالی برای حمایت از زنان باردار در موقعیتهای آسیبپذیر از همان مراحل اولیه میگشاید. اگرچه این نتایج نیاز به بررسی و تأیید در مطالعات گستردهتر دارند، اما این پیشرفت علمی بر اهمیت مراقبتهای روانی و حمایت عاطفی در دوران بارداری تأکید میکند، چرا که این حمایتها نه تنها برای سلامت مادر، بلکه برای سلامت بلندمدت نوزاد نیز ضروری هستند.
