با وجود مزایای بیشمار، فعالیت بدنی همچنان در مراقبتهای بالینی از سالمندان بهدرستی مورد استفاده قرار نمیگیرد. مطالعهای که اخیراً در مجله انجمن پزشکی کانادا منتشر شده است به بررسی فواید فعالیت بدنی برای سالمندان میپردازد.
به گزارش بخش طب سالمندان رسانه اخبار پزشکی مدنا، در سال ۲۰۲۵، حدود ۲۰ درصد از جمعیت کانادا را افراد ۶۵ ساله و بالاتر تشکیل خواهند داد و پیشبینی میشود که تعداد افراد بالای ۸۵ سال تا سال ۲۰۴۵ سه برابر شود. اگرچه در چند دهه اخیر میانگین امید به زندگی به میزان قابل توجهی افزایش یافته است، اما حدود ۶۶ درصد از سالمندان کانادایی با دو یا چند بیماری مزمن زندگی میکنند که این مسئله کیفیت زندگی آنها را کاهش میدهد.
۳۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط تا بالا، حداقل پنج روز در هفته، خطر مرگ ناشی از هر علتی را تا ۳۱ درصد کاهش میدهد و هرچه مدت زمان فعالیت افزایش یابد، این مزایا نیز بیشتر میشود. در مقابل، سطوح پایین فعالیت بدنی با نتایج ضعیفتری در سلامت همراه است. انجام یک ساعت ورزش مقاومتی در هفته خطر مرگ و میر را تا ۲۷ درصد کاهش میدهد و این میزان برای ۳۰ تا ۶۰ دقیقه ورزش مقاومتی، بین ۱۰ تا ۲۰ درصد برآورد شده است.
تناسب اندام قلبی تنفسی و ظرفیت حداکثر ورزش با کاهش مرگ و میر در افراد ۶۰ سال به بالا مرتبط است. در واقع، ظرفیت حداکثر ورزش، شاخص بهتری برای سنجش خطرات قلبیعروقی نسبت به عوامل خطر سنتی مانند فشار خون بالا، سیگار کشیدن و دیابت محسوب میشود. حداکثر مصرف اکسیژن (VO2) یکی از شاخصهای قوی مرگ و میر است. تحقیقات نشان میدهند که افراد مسن پس از ۱۶ تا ۲۰ هفته انجام ۹۰ دقیقه ورزش با شدت متوسط در هفته، بهبود قابل توجهی در VO2 دارند. همچنین، افزایش قدرت دست که یکی از شاخصهای رایج ارزیابی قدرت بدنی است، با کاهش مرگ و میر ناشی از هر علتی در سالمندان ارتباط مستقیم دارد.
فعالیت بدنی موجب حفظ استقلال عملکردی میشود، زیرا سالمندانی که از نظر بدنی فعال هستند، راحتتر میتوانند کارهای روزمره خود را انجام دهند. همچنین، فعالیت بدنی بهبود عملکرد شناختی، هویت اجتماعی و کیفیت زندگی را به همراه دارد. تمرینات مقاومتی، علاوه بر تقویت عضلات و افزایش تحرک، از بروز ضعف جسمانی جلوگیری میکنند. توصیههای فعلی به همه سالمندان، حتی افراد ضعیف و آنهایی که در معرض خطر سقوط هستند، توصیه میکند که فعالیت بدنی منظم داشته باشند، زیرا این فعالیتها موجب تقویت استخوانها و عضلات، بهبود هماهنگی و تعادل بدن میشوند.
ورزشهایی مانند پیلاتس و تمرینات تقویتکننده عضلات مرکزی بدن، فشار کمی به بدن وارد کرده، قابل اجرا در محیطهای فردی و گروهی هستند و به تجهیزات خاصی نیاز ندارند. این تمرینات باعث افزایش تعادل، قدرت، انعطافپذیری و عملکرد کلی شده و خطر زمین خوردن را در سالمندان کاهش میدهند. فعالیت بدنی میتواند تغییرات و علائم مرتبط با آرتروز را کاهش دهد، بیماریای که ۲۰ درصد از کاناداییها، بهویژه افراد ۶۵ ساله و بالاتر را تحت تأثیر قرار میدهد. یک برنامه ورزشی ترکیبی شامل تمرینات هوازی، وزنهبرداری و ارتعاش کل بدن، همراه با رژیم غذایی سالم و داروهای لازم، میتواند از کاهش تراکم استخوان جلوگیری کند.
سالانه یکسوم سالمندان آمریکایی دچار زمین خوردن میشوند، اما شواهد موجود نشان میدهد که برنامههای ورزشی طولانیمدت میتوانند خطر سقوط را تا ۲۱ درصد کاهش دهند. سالمندانی که به بیماریهای عصبی یا قلبی-متابولیکی مانند آلزایمر مبتلا هستند، میتوانند از ثبات وضعیتی ناشی از فعالیت بدنی بهره ببرند، اگرچه مطالعات بیشتری برای تأیید این ارتباط مورد نیاز است.
برای بیمارانی که در معرض خطر سقوط قرار دارند، باید برنامههای ورزشی بهصورت فردی و بهتدریج طراحی شوند. اگرچه پیادهروی تند برای این بیماران توصیه نمیشود، اما تمرینات تناوبی با شدت بالا، در صورت رعایت ملاحظات ایمنی، بیخطر و قابل تحمل است. فعالیت بدنی موجب بهبود ترکیب هورمونی و خونرسانی مغز شده و سیتوکینهای التهابی را کاهش میدهد. در نتیجه، این فعالیتها باعث بهبود عملکرد شناختی، جلوگیری از پیشرفت زوال عقل خفیف به شدید و پیشگیری از اختلال شناختی خفیف میشوند.
با توجه به اینکه در سال ۲۰۲۰، حدود ۶۰۰ هزار کانادایی به زوال عقل مبتلا بودهاند، اهمیت ورزش در حفاظت از سلامت مغز باید مورد توجه قرار گیرد. سازمان جهانی بهداشت توصیه میکند که بزرگسالان بین ۱۵۰ تا ۳۰۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط تا زیاد در هفته انجام دهند، همراه با دو جلسه تمرین مقاومتی و سه جلسه تمرین بهبود تعادل در هفته.
فعالیت بدنی نقش مهمی در پیشگیری از نارسایی قلبی، بیماری عروق کرونر، بیماری انسدادی مزمن ریه و پوکی استخوان دارد. همچنین، میتواند شدت بیماریهای موجود را کاهش داده، استقلال عملکردی را بهبود بخشد و نیاز به دارو یا درمان را کم کند. با این حال، با وجود مزایای فراوان، ورزش بهطور معمول برای بیماران تجویز نمیشود. برآوردها نشان میدهند که بیش از ۸۰ درصد از بزرگسالان، بر اساس دستورالعملهای فعالیت بدنی کانادا، بهاندازه کافی فعال نیستند.
فعالیتهای ورزشی گروهی میتوانند از احساس تنهایی جلوگیری کرده و با ترشح اندورفین، موجب بهبود خلقوخو و سلامت روان سالمندان شوند. در مراکز نگهداری از سالمندان، ورزش تأثیر مثبتی بر کاهش افسردگی، اضطراب و افزایش اعتمادبهنفس دارد. سالمندانی که بهطور منظم ورزش میکنند حتی در صورت ابتلا به آلزایمر یا افسردگی کیفیت زندگی بهتری دارند. همچنین، ورزشهایی مانند پیادهروی یا شنا در فضای باز، اثرات مثبت بیشتری بر خلقوخو و اضطراب دارند.
سازمان جهانی بهداشت چارچوبی پنجمرحلهای به نام ۵A برای ترویج فعالیت بدنی ارائه کرده است. این چارچوب شامل ارزیابی وضعیت فعالیت بدنی، شناسایی خطرات، ارائه توصیههای مناسب، تعیین اهداف فردی و برنامهریزی برای پیگیری است. برنامههای ورزشی خانگی یا گروهی میتوانند متناسب با ترجیحات سالمندان طراحی شوند. گفتوگو با همسالان در مورد اهمیت ورزش میتواند سالمندان را به شروع و تداوم فعالیت بدنی ترغیب کند.
