سازمان جهانی بهداشت (WHO) به جمهوری گینه به دلیل موفقیت چشمگیر در حذف نوع گامبیایی تریپانوزومیاز انسانی آفریقایی به عنوان یک معضل بهداشت عمومی تبریک گفت. این بیماری، که تنها نوع انتقالیافته در گینه محسوب میشود، نخستین بیماری گرمسیری نادیدهگرفتهشدهای است که در این کشور به طور کامل ریشهکن شده است.
به گزارش رسانه اخبار پزشکی مدنا، این موفقیت یک نقطه عطف قابلتوجه در حوزه بهداشت عمومی به شمار میرود و نشاندهنده تلاشهای مستمر و مؤثر نظام سلامت گینه، همراه با همکاریهای بینالمللی، در مبارزه با بیماریهای گرمسیری است. این خبر در آستانه روز جهانی بیماریهای گرمسیری نادیدهگرفتهشده که هر ساله در تاریخ ۳۰ ژانویه برگزار میشود، اعلام شده و نمادی از پیشرفتهای جهانی در این حوزه و امیدی برای سایر کشورهایی است که همچنان در حال مبارزه با این بیماری هستند.
دکتر تدروس آدهانوم، مدیرکل سازمان جهانی بهداشت، در این باره گفت: «اعلام امروز هم گواهی بر پیشرفت جهانی در مقابله با بیماریهای گرمسیری نادیدهگرفتهشده است و هم امیدی برای کشورهایی که همچنان با تریپانوزومیاز انسانی آفریقایی دستوپنجه نرم میکنند.»
تریپانوزومیاز انسانی آفریقایی (HAT) که به بیماری خواب نیز معروف است، یک بیماری انگلی منتقله توسط مگس تسهتسه آلوده است. علائم اولیه این بیماری شامل تب، سردرد و درد مفاصل میشود، اما در مراحل پیشرفته، علائم عصبی همچون گیجی، اختلال در الگوی خواب و تغییرات رفتاری نیز بروز میکند.
در دهه ۱۹۹۰، با افزایش فعالیتهای انسانی در نواحی مانگروهای ساحلی گینه، ناشی از رشد اقتصادی و جمعیتی کوناکری، بیماری HAT در این مناطق مجدداً شیوع پیدا کرد. در واکنش به این تهدید جدی وزارت بهداشت و بهداشت عمومی گینه در سال ۲۰۰۲ با حمایت سازمان جهانی بهداشت و مؤسسه تحقیقات توسعه (IRD) و بعدها با مشارکت نهادهایی مانند ابتکار داروهای بیماریهای نادیدهگرفتهشده (DNDi) و مؤسسه پاستور گینه، برنامه ملی کنترل HAT را راهاندازی کرد. این برنامه با غربالگری پزشکی گسترده برای تشخیص و درمان مبتلایان آغاز شد و به عنوان یک گام کلیدی در کنترل این بیماری شناخته شد.
در سال ۲۰۱۲، این برنامه مداخلات کنترل ناقل بیماری را معرفی کرد که هدف آن قطع تماس میان مردم و مگس تسهتسه بود. این راهبرد ابتدا در منطقه بوفا-شرق اجرا شد و تا سال ۲۰۱۶ در سراسر کشور گسترش یافت. در این راستا، سالانه حدود ۱۵ هزار پردههای کوچک آغشته به حشرهکش برای جذب و از بین بردن مگسهای تسهتسه نصب شد.
با این حال، گینه در مسیر حذف این بیماری با چالشهای بزرگی مواجه شد. در طول شیوع ویروس ابولا از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵، فعالیتهای پزشکی متوقف شد که این امر منجر به افزایش مجدد موارد ابتلا به HAT گردید. همهگیری کووید-۱۹ در سال ۲۰۲۰ نیز اختلالاتی ایجاد کرد، اما برنامه ملی کنترل HAT با اجرای غربالگری خانهبهخانه توانست تلاشهای خود را ادامه دهد.
در این سالها، همکاری با جوامع محلی نقشی حیاتی در موفقیت این برنامه ایفا کرد و باعث شد که مداخلات بهطور گسترده پذیرفته و اجرا شوند. پیشرفت در تکنیکهای تشخیصی، بهبود در روند درمان و حمایت مالی و فنی مستمر از سوی سازمان جهانی بهداشت و سایر شرکا، تأثیر این برنامه را افزایش داد. در نتیجه، گینه موفق شد تعداد موارد ابتلا به HAT را به کمتر از یک مورد در هر ۱۰ هزار نفر در تمامی مناطق بومی بیماری کاهش دهد و به یک نقطه عطف بزرگ در مبارزه با این بیماری گرمسیری نادیدهگرفتهشده دست یابد.
دکتر عمر دیوه باه، وزیر بهداشت و بهداشت عمومی گینه، در این زمینه گفت: «حذف بیماری خواب نتیجه سالها تلاش دولت گینه، شرکا و جوامع محلی در راستای سیاست ملی مقابله با تمام بیماریهای گرمسیری نادیدهگرفتهشده است.»
دکتر ماتشیدیسو موئتی، مدیر منطقهای سازمان جهانی بهداشت در آفریقا، نیز این موفقیت را تبریک گفت و اظهار داشت: «ریشهکنی تریپانوزومیاز انسانی آفریقایی در گینه یک دستاورد مهم در حوزه بهداشت عمومی است. اکنون خانوادهها و جوامع آسیبپذیر میتوانند بدون نگرانی از تهدید این بیماری بالقوه مرگبار زندگی کنند. من از دولت، کارکنان بهداشتی، شرکا و مردم محلی به خاطر این موفقیت حیاتی قدردانی میکنم. سازمان جهانی بهداشت همچنان به حمایت از کشورها برای حذف تریپانوزومیاز انسانی آفریقایی و دیگر بیماریهای گرمسیری نادیدهگرفتهشده در آفریقا متعهد است.»
با موفقیت گینه، تعداد کشورهایی که از سوی سازمان جهانی بهداشت تأییدیه حذف نوع گامبیایی تریپانوزومیاز انسانی آفریقایی را دریافت کردهاند، به هشت کشور رسید. پیش از این، کشورهای توگو (۲۰۲۰)، بنین (۲۰۲۱)، ساحل عاج (۲۰۲۱)، اوگاندا (۲۰۲۲)، گینه استوایی (۲۰۲۲)، غنا (۲۰۲۳) و چاد (۲۰۲۴) این موفقیت را کسب کرده بودند. همچنین، نوع رودزیایی این بیماری به عنوان یک مشکل بهداشت عمومی در رواندا در سال ۲۰۲۲ ریشهکن شده است.
